Crisis Innovatie

Sinds eind vorig jaar is het tot iedereen doorgedrongen dat de wereld wezenlijk aan het veranderen is. Aanvankelijk leken banken in Amerika het moeilijk te krijgen, maar wij, Europa en vooral Nederland stond er beter voor. Toen bleken er ook Europese en zelfs Nederlandse banken financiële pakketten te hebben gekocht die ze zelf niet begrepen en waar onverantwoorde risico’s aan vast bleken te zitten.

ABN –AMRO moest overeind gehouden worden als systeembank en werd genationaliseerd. Zalm ging de bank leiden voor € 700.000,- / jaar. Ook ING (inmiddels zonder Postbank) moest zwaar door staatsgaranties gestut worden. En nog daalt de beurskoers van ING dagelijks. Alles in de hoop dat banken hun core-business “collecteren en uitlenen” zouden blijven vervullen. De plek waar spaarders en leners bij elkaar gebracht worden. Je ziet echter dat banken, verlamd door de schok, de hen toevertrouwde gelden niet meer willen uitlenen. Niet aan huizenkopers, niet aan gezonde bedrijven.

Naast het feit dat zij een vertrouwensschok hebben veroorzaakt waardoor allerlei bedrijvigheid geremd werd, zetten zij nu het hele bedrijfsleven op de handrem. Want welk bedrijf kan geheel op eigen vermogen draaien? Vrijwel elk bedrijf heeft financiering nodig die ze nu niet meer kunnen krijgen. En hypotheken voor het kopen van een huis worden niet meer verstrekt uit angst dat de rente en aflossing niet betaald zullen worden en er mogelijk bij executie een verlies genomen zal moeten worden.Door de koophuizenmarkt op slot te zetten gebeurt precies waar banken bang voor zijn. Gezonde bedrijven sluiten.

Op de BBC zag ik een bedrijf dat electrisch schakelmateriaal maakt. Met voor 2009 een gevuld orderboek. Het bedrijf bestond naar ik meen al honderd jaar, nog nooit verlies geleden maar voor 2009 een beperkt krediet nodig om materialen te kunnen kopen en de machines te onderhouden. Er werken overigens zo’n zeventig man. Een solider bedrijf is in heel Engeland waarschijnlijk niet te vinden, maar de huisbankier wil niet financieren. Men verwerkt het resterende materiaal en dan gaat de deur dicht. Zeventig man onnodig op straat, leven van een WW-uitkering.

In hetzelfde programma een mevrouw met een bloemenwinkel, die recent een mededeling van de bank, waarmee ze al 31 jaar zaken doet, kreeg dat de rente op het bedrijfskrediet van 6 naar 12 % ging. Deze mevrouw overweegt of ze nog wel door wil met haar winkel. Iedereen vol op de rem, daarmee een kettingbotsing veroorzakend.

En het wonderlijke is dat als je luistert naar de reacties dat er wonderbaarlijk veel van het type “afwachten” zijn. De basis assumptie daarachter lijkt te zijn, dat we door de kredietcrisis een dip in de economie hebben en als we door het dal zijn dan trekken de opdrachten weer aan en gaan we verder waar we gebleven waren. Bezuinigen, medewerkers ontslaan (die met tijdelijke contracten eerst want dat is het makkelijkst), geld vasthouden, uitzingen. Een enkeling zegt: “We moeten kijken naar de mogelijkheid dat deze crisis een zuiverende werking heeft op de manier waarop wij bezig zijn”.

Crisis : Bedreiging - Kans
Het woord crisis bestaat in het Chinees uit twee delen, waarvan het ene deel bedreiging/gevaar betekent en het andere deel kans/mogelijkheid. Waar in organisaties (en niet alleen commerciële) luwte in het werk ontstaat zou niet de Pavlov-reactie “ontslaan” moeten zijn, maar alle hens aan dek om de mogelijkheden en toekomstbestendigheid van de organisatie te onderzoeken. Elke organisatie zou nu moeten onderzoeken wat er kan/moet blijven, wat er overboord moet en wat er nieuw ontwikkeld moet worden.

Toekomstbestendige innovatie

Enkele waarnemingen die er op zouden kunnen wijzen dat er een paradigmashift gaande is:

Banken verliezen hun rol bij het financieren van bedrijven
De bankwereld gebruikt de in de sector gepompte gemeenschapsgelden vooral om de balansen te renoveren, maar niet om bedrijvigheid te financieren. Er ontstaan op internet ontmoetingsplaatsen waar ondernemers die financiering nodig hebben en mensen met geld elkaar kunnen ontmoeten en rechtstreeks voorwaarden kunnen afspreken voor het lenen van geld. Nu zijn dat nog relatief kleine bedragen (tot max zo’n € 25.000,-) maar zouden niet binnenkort grotere bedrijven en vermogenden miljoenenleningen regelen om gezonde bedrijven (zoals dat geval op BBC televisie) dat te laten produceren waar gewoon vraag naar is. Als de banken niet snel hun maatschappelijke functie als verbinder van (be)spaarder en lener weer oppakken zijn ze overbodig geworden. De financiële markt heeft een andere weg gevonden.

Verkoop en onderhoud auto’s zien als onderscheiden businesses
De verkoop van auto’s stagneert, dealers gaan failliet, showrooms staan te koop, autoverkopers komen op straat, fabrikanten lijken de verkeerde auto’s te maken. omt de verkoop na de crisis gewoon weer op gang en worden de auto’s die nu in Geneve stondengewoon weer volop verkocht? Of ziet het speelveld er wezenlijk anders uit? Zou het zo kunnen zijn dat al die verkooppaleizen in elk dorp in één klap verdwijnen ?

Hoe vaak koopt iemand een auto ? Eens in de vier/vijf jaar. In de tussenliggende periode wordt de auto onderhouden in de werkplaats. n die periode is er geen enkel functioneel contact met verkoop, maar de lasten van het extern gefinancierde verkooppaleis drukken op de resultaten van de werkplaats. ou het zou kunnen zijn dat er centraal in Nederland van elk merk een verkoopcentrum ontstaat, waar je alle modellen, kleuren en extra’s kunt bekijken en proberen. En na het nieuwe dagje uit bestellen. De auto wordt door het lokale servicepunt geleverd en waar de komende vijf jaar de auto in onderhoud is.Is het nodig dat elk merk zijn eigen servicepunt heeft of werken zij voor meer merkent. Betekent het centraal upgraden van het verkoopproces en decentraal downgraden van het verkooppaleizen naar functionele onderhoudswerkplaatsen met een koffiehoek, waar je voor kleine reparaties even kunt wachten en werken. Van de verkooppaleizen zijn wellicht kantoren te maken. Als een dealer denkt dat dit gaat gebeuren, dan is dit het moment om aan de transformatie te beginnen. De autobranche vindt zichzelf opnieuw uit, in ieder geval richten zij processen heel anders in en kiezen daarbij passende locaties en gebouwen. De klassieke auto-verkoper verdwijnt.

Werk en werkverhoudingen
Er wordt nog in hoge mate door werknemers, werkgevers en overheid gedacht in termen van vast werk, langdurig in één baan bij één werkgever. Banen waar mensen hun zekerheden aan ontlenen, die banken als zekerheid voor hun hypotheekverstrekkingen willen zien, waar de WW-regelingen op ingericht zijn. Banen die nu in rap tempo verloren gaan, hoewel men de medewerkers op tijdelijke contracten en uitzendkrachten nu eerst zonder veel plichtplegingen outsourced of gewoon ontslaat. Zou het zo kunnen zijn dat een “werknemer” zich in de toekomst beter bewust is van zijn eigen specifieke kwaliteiten of specialisme en die kwaliteiten parallel aan meer werk”gevers” tegelijk gaat aanbieden. S’Ochtends bij Hoogovens werken en s’middags in een cafetaria.

Een vorm van werken waar concurrentiebedingen e.d. niet meer in passen.Is deze crisis niet een wake-up call voor alle werkenden om na te gaan in welke constellatie zij beter tot hun recht komen, hoe zij hun werkzekerheid beter kunnen spreiden en hoe zij zelf uit de inkomsten hun oudedagsvoorziening gaan regelen. En moet het arbeidsrecht daar niet op ingericht worden? En dat deze vraag niet door “geleerde” heren worden uitgewerkt, maar dat juist degenen die het betreft het voortouw nemen en het regelen primair als hun taak gaan zien. Ik verwacht dat bedrijven, met hun bekende kortzichtigheid, het nu een geweldig idee vinden, maar als de krapte op de arbeidsmarkt tgv de vergrijzing zich in alle hevigheid manifesteert zullen ze mensen weer vast aan zich willen binden. Maar dan ontmoeten ze medewerkers die wakker zijn geworden en die er niet meer voor voelen om vanuit een verkeerde bindingsvorm hun zekerheden op één werkgever te zetten. De wakkere medewerker commit zich niet meer als blijkt dat het commitment van de werkgever niets waard is bij tegenwind. De recente wetgeving van Donner onderstreept dat het commitment van de werkgever aan het afnemen is. Lagere WW-uitkeringen, kortere WW-periode, versoepeld ontslagrecht. De binding van werknemers aan bedrijven wordt veel meer een rationele calculatie. Hij werkt vandaag daar waar hij het best betaald wordt en waar hij wat kan leren morgen is dat wellicht de buurman van het bedrijf. Er zijn nog bedrijven die praten over boeien en binden van personeel. En tegelijkertijd verdwijnt de vaste baan. We werken nu al grotendeels op tijdelijke contracten of projectbasis en dat zal nu versneld doorzetten. Was het zo dat in de sollicitatieprocedure er een zekere mate van gelijkwaardigheid bestond tussen werkgever en kandidaat en beiden tot samenwerking konden besluiten of niet.Vervolgens kon de werkgever in zijn perceptie over de werknemer beschikken tot hij hem niet meer nodig had. En de werknemer wachtte af wat de werkgever met hem deed. Nu zal de werknemer nadat hij een positie aanvaard zich bewust zijn van de mogelijkheid dat de werkgever van de een op de andere dag de stekker er uit kan trekken. En dus terwijl hij een baan heeft, vanaf dag één om zich heen kijkt wat de alternatieven zijn. Arbeidsverhoudingen zullen opnieuw moeten worden uitgevonden en op toekomstbestendigheid worden getoetst.

Deze drie voorbeelden, waarvan het helemaal niet zeker is dat het zich precies zo zal ontwikkelen geven aan dat de luwte in bedrijvigheid de gelegenheid en misschien wel noodzaak oproept om nu de eigen business, de organisatievorm, de productiemethoden, markt(plaatsen), de samenwerking met andere partijen en de omgang met elkaar zowel in bedrijven als overheidsorganisaties opnieuw uit te vinden.

En bij die innovaties is steeds de vraag: “is het slechts een modificatie van oud denken (van voor de crisis) of is het echt nieuw en toekomstbestendig.

Innovatie over de hele breedte.

Dit vraagt een proces waar lijn in zit, dat door leidinggevenden wordt opgepakt, aangejaagd en visie van hen vraagt. En waar brede lagen bij betrokken worden.

Kennis en ervaring van innovatieve – en veranderingsprocessen is daarbij onontbeerlijk.

Afwachten tot de crisis voorbij is en dan verder met waar we gebleven zijn, leidt wellicht tot een tijdelijke economische opleving die beslist wordt gevolgd door een vergelijkbare (vertrouwens)crisis.

In plaats van People Planet Profit, Sustainable Economics ?