De karate-trap van Nigel de Jong: De zwarte kant van de sport als metafoor voor organisaties

Dit heeft u ook gezien. Het leverde ons in Duitsland de kwalificatie “Totentreter” op.Ik heb als management-trainer/consultant, menig managementteam getraind in het stellen en bereiken van doelen. En daarbij heb ik vaak de sport als metafoor gebruikt.


Focus als creëerende kracht

Wie aan managementtrainingen heeft deelgenomen kent ongetwijfeld de positieve kant van de sport-metafoor Hoe een managementteam net als een voetbalteam een gezamenlijke visie op een te bereiken doel ontwikkelt.

En dat de teammanager alle teamleden daar voortdurend aan herinnert.

Ik herkende iets in de aanpak van Van Marwijk dat mij aansprak. Twee jaar lang rustig naar iets toe werken: “wereldkampioen worden”. Een duidelijk focus.En rustig dealen met blessures, ziektes en dergelijke als “facts of life”. Geen paniek.

En dan begint het WK; bij elke overwinning van Oranje zag je weliswaar tevreden spelers en een tevreden coach, maar bij allen zag je ook het sterke bewustzijn dat deze overwinning het WK slechts één stap dichterbij bracht en er nog veel gepresteerd moest worden.

Focus.Van Marwijk gebruikte het woord focus zo vaak dat de natie er een beetje lacherig van werd.Maar Bert en zijn team niet, voor hen ieder was het volstrekt helder waar dit over ging.

Finale – focus op “winnen” wordt focus op “voorkomen dat je verliest”

In de finale stond tussen het bereiken van het doel en je visie op hoe je dat gaat bereiken slechts één tegenstander in de weg: Spanje. Beide ploegen waren even vastbesloten, waren technisch even behendig en hadden hetzelfde uithoudingsvermogen. In de eerste helft regeert bij beide ploegen de angst.

De leidende gedachte bij beide ploegen was overduidelijk:“het zal ons toch niet gebeuren dat de tegenpartij een doelpunt maakt.”

Het focus raakt gericht op iets voorkomen in plaats van op iets realiseren. Zo ontstaat een verdedigende spelstijl; reageren op wat de andere partij uitdenkt. En dus hebben zij vaak de bal op jouw helft.

Het werkt energetisch zo dat als je je richt op het voorkomen van iets, je het juist creëert.Oranje bereikt weinig en je zag de frustratie bij de spelers van Nederland oplopen.

Als focus, fanatisme wordt – we voetballen niet meer; we voeren oorlog

En dan is daar opeens het moment dat Nigel de Jong met zijn noppenschoenen de tegenstander een karatetrap op de borst geeft en vervolgens wegloopt alsof dit volstrekt normaal is. Voetbal is karate geworden.

Hij incasseert de gele kaart en loopt weg of het hem niet raakt. Later wordt hij aan de kant met high-fives ontvangen. Het lijkt dat hij zich goed geweerd heeft in het kader van het doel dat het Nederlandse elftal zich gesteld had. Maar is dat zo ?

Ik was dus benieuwd wat Van Marwijk, teamleden en mogelijk De Jong zelf over dit incident zouden zeggen.U kent het antwoord; “niets”.

Eigenlijk had ik graag gezien dat wanneer een speler zo’n schunnige overtreding maakt, de eigen coach hem van het veld haalt en zegt: “Nigel, dit soort dingen doen wij niet, wij zijn aan het voetballen, doen aan fair play en jij gaat er nu uit”. Nee, we kijken wat de scheidsrechter er mee doet.

Men laat zich huldigen in Amsterdam, Nigel de Jong vooraan.En alle loftuitingen en blijken van waardering zijn onverkort ook voor hem.

Het klimaat in een team maakt onrecht mogelijk

Het lijkt nu misschien dat ik Nigel de Jong van alles kwalijk neem, maar dat is geenzins het geval.Want het werd mij langzaam duidelijk dat hij deze actie kon uitvoeren omdat het klimaat dat mogelijk maakte. En met klimaat bedoel ik dat er een bewustzijnsvernauwing plaatsvond waardoor de context zich vernauwt tot: “We staan tegenover 11 spelers die ons blokkeren in ons doel, de Wereldbeker naar huis brengen” .

Een sportieve tegenstander, muteert tot een vervelende vijand die geen recht heeft op de overwinning en uitgeschakeld moet worden op elk denkbare manier. Binnen of buiten de spelregels.En bij uitschakelen wordt opeens een karatetrap denkbaar.

De context vernauwt zich (in ieder geval voor Nigel) tot een soort oorlogssituatie.Dat we op een sportieve manier ook konden proberen beter te spelen dan de tegenpartij werd gewoon vergeten.

Fair play als context werd gewoon geofferd.

Interessant is nog dat Oranje een gebaar maakte door de bal aan Spanje te geven als een soort excuus voor een gemaakte overtreding. Inmiddels had Oranje zich zodanig gedragen dat Spanje dit gebaar tot tweemaal toe niet als vriendelijk herkende, maar als een provocatie.

Dat Van Marwijk en de spelers er niets over zeggen betekent dat zij het tolereren.In plaats van een sportief voetballende ploeg zijn het “Totentreter” geworden. Er is geen moreel besef; alleen resultaat telt.En dan dringt de parallel met het bedrijfsleven zich op.

Ook dit optreden van het Nederlands elftal is een metafoor voor teams en directies in op winst gerichte ondernemingen (en inmiddels ook in niet-op-winst gerichte organisaties).En wel een winststreven dat veel verder gaat dan het vergaren van reserves waaruit noodzakelijke investeringen betaald kunnen worden.

Het gaat om winstmaximalisatie in het belang van de aandeelhouder en dan ook nog op korte termijn.Kijk naar het verdienmodel van DSB en wat MSD met Organon doet.

Parallel met bedrijfsleven – focus op gezonde winst, ontaard in fanatieke winstmaximalisatie

Het is precies in lijn met de tijdgeest die op dit moment het bedrijfsleven domineert, want daar wordt ook weinig moreel besef meer waargenomen.

Dan wordt het denkbaar dat je bewoners van tehuizen laat betalen voor de lucht in hun rollatorbanden, voor het WC-papier om hun gat af te vegen, voor een douchebeurt of voor een wandelingetje in de frisse lucht.

Terwijl de zorg onbetaalbaar wordt klagen artsen op hetzelfde moment dat ze slechts drie ton verdienen en als dat omlaag moet, kondigen ze acties aan waar zieken last van zullen hebben.

Heren, dames ook, zullen we eerst de huisartsenposten eens goed laten functioneren voor dat u om 17.00 uur het antwoordapparaat inschakelt in de praktijk.Als je moreel besef hebt komen dat soort gedachten en uitspraken helemaal niet voor in je organisatie, maar als je meer winst wil laten zien en de bonus van de directie (ook in de zorg) hangt daar van af, dan raak je ook daar makkelijk de context kwijt waarin je opereert.

Zorg voor mensen wordt het runnen van een geldverdienmachine.Sinds het DSB debacle is dit het woord dat woeker en roof acceptabel moet maken.


“Roof als geldverdienmodel” is als “karatetrappen in een voetbalwedstrijd”

Inmiddels weten we dat het verdienmodel van DSB bank gewoon roof was. En Scheringa loopt zich inmiddels warm om het kunstje nog een keer uit te halen.Maar dan de reactie van de bestuursvoorzitter van AKZO-Nobel dhr Weijers op de sluiting van het researchinstituut in Oss.

“Het had hem diep geraakt”.

Wat een huichelaar. Het past precies in het spel waarin hij zelf de eerste zetten heeft gedaan.

Op het moment dat hij Organon verkocht aan een Amerikaans beursgenoteerd bedrijf, werd het spel winstmaximalisatie. Het leverde hem persoonlijk vast een sappige bonus op.Dat MSD de vestiging Oss sluit, de patenten in Amerika gaat exploiteren en de research naar India of China verplaatst past helemaal in het spel dat Weijers in gang zette.

Marijnissen noemt het geloof ik neo-liberalisme. Pak alles wat je pakken kan dat niet bij wet verboden is.Eigen moreel besef is er niet.

Weijers plaats is naast Nina Storms-Brink, Rijkman Groenink en Zalm: “goed zorgen voor jezelf”.Van zijn mededeling dat hij geraakt is door de actie van MSD geloof ik niets; dat hij zich zorgen maakt over zijn imago des te meer. Hij is een stuk minder ministeriabel geworden nu blijkt uit zijn handelen dat hij geen moreel besef had en heeft.

Karatetrappen in plaats van fair deal met je klanten, je medewerkers, je leveranciers, je subcontractors, je ZZP’ers en o ja, je aandeelhouders.